2021-nji ýylyň ahyryna çenli Indoneziýada (mundan beýläk Indoneziýa diýlip atlandyrylýar) 800000 tonna galaýy magdan gory bar, bu bolsa dünýäniň 16% -ni düzýär we gor öndürmek gatnaşygy 15 ýyl boldy, bu bolsa dünýä boýunça ortaça 17 ýyldan pes. Indoneziýadaky bar bolan galaýy magdan çeşmelerinde has çuň ýataklaryň bolmagy pes derejelidir we galaýy magdanynyň önümçiligi ep-esli azaldy. Häzirki wagtda Indoneziýanyň galaýy magdanynyň gazyp çykarmak çuňlugy ýerüsti 50 metrden ýerüsti 100 ~ 150 metre çenli azaldy. Gazyp çykarmak kynçylygy artdy we Indoneziýanyň galaýy magdanynyň önümçiligi hem ýyl-ýyldan azaldy, 2011-nji ýyldaky 104500 tonna iň ýokary derejesinden 2020-nji ýylda 53000 tonna çenli azaldy. Indoneziýa henizem dünýäde galaýy magdanynyň ikinji uly üpjün edijisi bolsa-da, onuň dünýä galaýy önümçiligindäki paýy 2011-nji ýyldaky 35% -den 2020-nji ýylda 20% -e çenli azaldy.

Dünýäde ikinji uly arassalanan galaýy öndüriji hökmünde Indoneziýanyň arassalanan galaýy üpjünçiligi örän möhüm, ýöne Indoneziýanyň arassalanan galaýy üpjünçiliginiň we üpjünçiligiň elastikliginiň pese gaçmagyna meýil görkezýär.

Ilki bilen, Indoneziýanyň çig magdan eksport syýasaty berkleşmegini dowam etdirdi. 2021-nji ýylyň noýabr aýynda Indoneziýanyň prezidenti Joko Widodo 2024-nji ýylda Indoneziýanyň galaýy magdan eksportyny bes etjekdigini aýtdy. 2014-nji ýylda Indoneziýanyň Söwda ministrligi çig galaýy eksportyny gadagan etmek üçin 44-nji söwda düzgünini çykardy, bu bolsa köp sanly galaýy serişdeleriniň pes bahadan ýitgisiniň öňüni almak we galaýy senagatynyň goşulyşyny we galaýy serişdeleriniň bahalandyryşyny gowulandyrmak üçin niýetlenendir. Düzgünnama girizilenden soň, Indoneziýada galaýy magdanynyň önümçiligi azaldy. 2020-nji ýylda Indoneziýada galaýy magdany / arassalanan galaýy önümçiliginiň deňeşdirme gatnaşygy diňe 0,9 boldy. Indoneziýanyň eritme kuwwaty galaýy magdanyndan pes bolany we içerki eritme kuwwatynyň ilki eksport edilen galaýy magdanyny gysga möhletde özleşdirmek kyn bolandygy sebäpli, Indoneziýada galaýy magdanynyň önümçiligi ýurduň eritme islegini kanagatlandyrmak üçin azaldy. 2019-njy ýyldan bäri Indoneziýanyň galaýy käniniň arassalanan galaýy önümçiliginiň deňleşme gatnaşygy 1-den az boldy, 2020-nji ýylda bolsa deňleşme gatnaşygy diňe 0,9 boldy. Galaýy käniniň önümçiligi ýerli arassalanan galaýy önümçiligini üpjün edip bilmedi.

Ikinjiden, Indoneziýada baýlyklaryň umumy derejesi pese gaçýar, ýer baýlyklarynyň suwuklanmagy we deňiz düýbünden gazyp almagyň kynlaşmagy bilen baglanyşykly meseleler ýüze çykýar, bu bolsa galaýy magdanynyň önümçiligini çäklendirýär. Häzirki wagtda Indoneziýada galaýy magdanynyň önümçiliginiň esasy bölegini suwasty galaýy magdany emele getirýär. Suwasty gämilerde gazyp almak kyn we gymmat, galaýy magdanynyň önümçiligine möwsümleýin täsir eder.

"Tianma" kompaniýasy Indoneziýada iň uly galaýy öndüriji bolup, ýer meýdanynyň 90% -i galaýy gazyp almak üçin tassyklanan we onuň kenarýaka galaýy önümçiligi 94% -i düzýär. Şeýle-de bolsa, "Tianma" kompaniýasynyň ýaramaz dolandyrylmagy sebäpli, onuň magdan gazyp almak hukuklary köp sanly kiçi hususy magdançylar tarapyndan aşa köp ulanyldy we "Tianma" kompaniýasy soňky ýyllarda magdan gazyp almak hukuklaryna gözegçiligi güýçlendirmäge mejbur boldy. Häzirki wagtda kompaniýanyň galaýy käniniň önümçiligi suwasty galaýy känine has köp bagly we kenarýaka galaýy käniniň önümçiliginiň paýy 2010-njy ýyldaky 54% -den 2020-nji ýylda 94% -e çenli ýokarlandy. 2020-nji ýylyň ahyryna çenli "Tianma" kompaniýasynyň diňe 16000 tonna ýokary derejeli gury ýer galaýy magdan gory bar.

“Tianma” kompaniýasynyň galaýy metal önümçiligi umumylykda pese gaçma meýilini görkezýär. 2019-njy ýylda “Tianma” kompaniýasynyň galaýy önümçiligi 76000 tonna ýetdi, ýyllyk ösüş 128% boldy, bu bolsa soňky ýyllarda ýokary derejedir. Bu, esasan, 2018-nji ýylyň dördünji çärýeginde Indoneziýada täze eksport düzgünleriniň ornaşdyrylmagy bilen baglanyşykly boldy, bu bolsa “Tianma” kompaniýasyna statistik maglumatlara görä ygtyýarnamanyň çäginde bikanun magdan gazyp alýanlaryň önümçiligini almaga mümkinçilik berdi, ýöne kompaniýanyň hakyky galaýy önümçilik kuwwaty artmady. Şondan bäri “Tianma” kompaniýasynyň galaýy önümçiligi pese gaçmagyny dowam etdirdi. 2021-nji ýylyň ilkinji üç çärýeginde “Tianma” kompaniýasynyň arassalanan galaýy önümçiligi 19000 tonna boldy, bu bolsa ýyllyk ösüş 49% azalmadyr.

Üçünjiden, kiçi hususy eritme kärhanalary gaýtadan işlenen galaýy üpjünçiliginiň esasy güýjüne öwrüldi

Geljekde Indoneziýanyň galaýy serişdeleri iri erediji zawodlarda jemlener.

Ýakynda Indoneziýanyň galaýy külçeleriniň eksporty, esasan hem hususy erediji zawodlardan galaýy külçeleriniň eksportynyň ösüşi sebäpli, ýyldan-ýyla dikeldildi. 2020-nji ýylyň ahyryna çenli Indoneziýadaky hususy erediji kärhanalaryň arassalanan galaýynyň umumy kuwwaty takmynan 50000 tonna boldy, bu bolsa Indoneziýanyň umumy kuwwatynyň 62% -ni düzýär. Indoneziýada galaýy gazyp almak we arassalanan galaýy gazyp almak işleriniň bir aýratynlygy, olaryň köpüsiniň hususy kärhanalar tarapyndan kiçi möçberde öndürilmegi we önümçiligiň baha derejesine görä çeýe sazlanmagydyr. Galaýynyň bahasy ýokary bolanda, kiçi kärhanalar derrew önümçiligi artdyrýarlar we galaýynyň bahasy pese gaçanda, önümçilik kuwwatyny ýapmagy saýlaýarlar. Şonuň üçin Indoneziýada galaýy magdanynyň we arassalanan galaýynyň önümçiligi uly üýtgewsizlige we öňünden çaklap bolmajak derejede pesdir.

2021-nji ýylyň ilkinji üç çärýeginde Indoneziýa 53000 tonna arassalanan galaýy eksport etdi, bu 2020-nji ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende 4,8% köp. Awtor ýerli hususy eritiji zawodlaryň arassalanan galaýy eksportynyň "Tianma" kompaniýasynyň arassalanan galaýy önümçiliginiň azalmagynyň boşlugyny doldurandygyna ynanýar. Şeýle-de bolsa, hususy eritiji zawodlaryň kuwwatynyň giňelmeginiň we hakyky eksport möçberiniň Indoneziýada daşky gurşawy goramak boýunça barha berk gözegçilik bilen düzgünleşdirilmegini dowam etdirjekdigini bellemek gerek. 2022-nji ýylyň ýanwaryndan başlap, Indoneziýa hökümeti birža arkaly täze galaýy eksport ygtyýarnamasyny bermedi.

Awtor geljekde Indoneziýanyň galaýy serişdeleriniň iri erediji zawodlarda has köp jemlenerdigine, kiçi kärhanalaryň arassalanan galaýy önümçiliginiň ep-esli artmagynyň mümkinçiliginiň barha azaljakdygyna, arassalanan galaýy önümçiliginiň durnukly boljakdygyna we önümçiligiň elastikliginiň yzygiderli pese gaçjakdygyna ynanýar. Indoneziýada çig galaýy magdanynyň hiliniň peselmegi bilen kiçi kärhanalaryň kiçi önümçilik usuly barha ykdysady taýdan zyýanly bolýar we köp sanly kiçi kärhanalar bazardan çykarylar. Indoneziýanyň täze magdançylyk kanuny girizilenden soň, galaýy çig magdanynyň üpjünçiligi iri kärhanalara has köp akar, bu bolsa kiçi erediji kärhanalara galaýy çig magdanynyň üpjünçiligine "köpçülik täsirini" döreder.